Trądzik młodzieńczy - przyczyny i leczenie u nastolatków

Czym jest trądzik młodzieńczy

Trądzik młodzieńczy, nazywany też trądzikiem pospolitym okresu dojrzewania (acne juvenilis), to przewlekła choroba zapalna jednostki włosowo-łojowej, czyli mieszka włosowego wraz z przylegającym gruczołem łojowym. To ta sama choroba co trądzik pospolity u dorosłych, tylko że rozpoczyna się w czasie dojrzewania i właśnie wtedy występuje najczęściej - w mniejszym lub większym nasileniu dotyka zdecydowanej większości nastolatków. Zmiany pojawiają się tam, gdzie gruczołów łojowych jest najwięcej, czyli na twarzy, plecach i klatce piersiowej. Wbrew obiegowym opiniom trądzik nie jest oznaką braku higieny ani karą za jedzenie słodyczy. U jego podłoża leżą procesy hormonalne i zapalne, na które samo częstsze mycie skóry nie ma wpływu.

Dlaczego trądzik młodzieńczy pojawia się w okresie dojrzewania

W dojrzewaniu gwałtownie rośnie stężenie hormonów płciowych, zwłaszcza androgenów. To one uruchamiają cztery mechanizmy, które zwykle działają razem i prowadzą do powstania zmian trądzikowych:

• Pobudzenie gruczołów łojowych - pod wpływem androgenów wytwarzają one więcej łoju, przez co skóra staje się przetłuszczona i błyszcząca.
• Zaburzone rogowacenie ujścia mieszka - martwe komórki naskórka zatykają ujście i tworzy się zaskórnik.
• Namnażanie bakterii Cutibacterium acnes - w zamkniętym, bogatym w łój mieszku bakteria łatwo się rozwija.
• Stan zapalny - reakcja organizmu na zatkany mieszek i bakterie daje zaczerwienienie, grudki i krosty.

Na przebieg wpływają dodatkowo skłonności rodzinne - jeśli rodzice mieli nasilony trądzik, u dziecka również bywa cięższy. Znaczenie mają też stres, kosmetyki zatykające pory oraz, u części osób, dieta o wysokim indeksie glikemicznym. Ta ostatnia zależność jest wciąż badana i nie u każdego nastolatka daje się ją zauważyć.

Jak wygląda trądzik młodzieńczy i gdzie się pojawia

U nastolatków trądzik najczęściej zajmuje strefę T, czyli czoło, nos i brodę, a także policzki, plecy i klatkę piersiową. Rodzaj zmian pomaga lekarzowi ocenić nasilenie i dobrać leczenie.

• Zaskórniki (niezapalne) - otwarte, czyli czarne punkty, oraz zamknięte, widoczne jako drobne białe grudki.
• Grudki - małe, czerwone, wyczuwalne wypukłości bez ropnej treści.
• Krosty - grudki z widoczną ropną treścią na szczycie.
• Guzki i torbiele - większe, głębokie i bolesne zmiany, które najczęściej pozostawiają blizny.

Na początku dominują zwykle zaskórniki i pojedyncze krosty w strefie T. Z czasem, jeśli trądzik się nasila, dołączają liczniejsze zmiany zapalne, a w cięższych postaciach bolesne guzki i torbiele. To właśnie one najczęściej odpowiadają za trwałe ślady, dlatego cięższego trądziku nie warto zostawiać bez leczenia.

Leczenie trądziku młodzieńczego - retinoidy i antybiotyki miejscowe

Leczenie dobiera się do nasilenia zmian, a jego celem jest nie tylko oczyszczenie skóry, ale też zapobieganie bliznom i nawrotom. U nastolatków podstawą jest leczenie miejscowe, a leki doustne rezerwuje się dla cięższych postaci. Efekty pojawiają się stopniowo, zwykle po kilku tygodniach regularnego stosowania.

• W łagodnym trądziku z przewagą zaskórników podstawą jest adapalen, retinoid miejscowy, często łączony z nadtlenkiem benzoilu dostępnym bez recepty.
• Przy zmianach zapalnych, grudkach i krostach lekarz dołącza klindamycynę w żelu lub roztworze. Antybiotyku miejscowego nie stosuje się długo samodzielnie, bo sprzyja to oporności bakterii, dlatego łączy się go z nadtlenkiem benzoilu lub retinoidem.
• W umiarkowanym trądziku bywa potrzebny krótki kurs antybiotyku doustnego, którego również nie stosuje się w nieskończoność.
• W ciężkim, opornym trądziku z ryzykiem blizn najskuteczniejsza jest izotretynoina doustna. Wymaga ona ścisłej kontroli lekarskiej i badań, a u dziewcząt w wieku rozrodczym skutecznej antykoncepcji, ponieważ działa teratogennie.

Pielęgnacja skóry nastolatka z trądzikiem

Dobrze dobrana pielęgnacja wspiera leczenie, ale go nie zastępuje. Kilka zasad, które pomagają nastolatkowi i ograniczają podrażnienie skóry:

• Myj twarz delikatnie dwa razy dziennie łagodnym środkiem - mocne szorowanie i wysuszające mydła nasilają podrażnienie
• Nie wyciskaj zmian, bo zwiększa to ryzyko blizn i przebarwień
• Wybieraj kosmetyki i kremy opisane jako niekomedogenne, czyli niezatykające porów
• Przy retinoidach stosuj krem nawilżający i filtr przeciwsłoneczny w ciągu dnia, bo skóra jest wtedy bardziej wrażliwa
• Bądź cierpliwy - pierwsze efekty leczenia miejscowego widać zwykle po kilku tygodniach

Blizny, samopoczucie i kiedy zgłosić się do lekarza

Trądzik młodzieńczy to nie tylko problem skóry. U nastolatków potrafi obniżać pewność siebie i pogarszać samopoczucie, a nieleczone zmiany zapalne, zwłaszcza guzki i torbiele, zostawiają trwałe blizny oraz przebarwienia pozapalne utrzymujące się miesiącami. Dlatego warto zareagować wcześnie. Do lekarza zgłoś się, gdy pojawiają się bolesne guzki, gdy trądzik nie ustępuje po preparatach dostępnych bez recepty, gdy szybko nawraca albo gdy wyraźnie wpływa na nastrój i codzienne funkcjonowanie. Wcześniejsze rozpoczęcie leczenia zmniejsza ryzyko trwałych śladów.

Trądzik młodzieńczy a e-recepta i leki bez recepty

Część preparatów na łagodny trądzik kupisz bez recepty - to głównie kosmetyki oraz środki z nadtlenkiem benzoilu, kwasem salicylowym czy azelainowym w niższych stężeniach. Bywają one wystarczające przy pojedynczych zaskórnikach. Silniejsze leki, czyli adapalen, klindamycyna i izotretynoina, są dostępne wyłącznie na receptę (Rp), ponieważ wymagają oceny wskazań i przeciwwskazań, a przy leczeniu doustnym również badań kontrolnych.

E-receptę na lek miejscowy można uzyskać online: wypełniasz wywiad medyczny o nasileniu trądziku i dotychczasowym leczeniu, a decyzję o wystawieniu recepty podejmuje lekarz. W przypadku osoby niepełnoletniej w konsultację powinien być zaangażowany rodzic lub opiekun prawny. Kod e-recepty otrzymasz na e-mail i zrealizujesz go w dowolnej aptece w całej Polsce.

Najczęstsze pytania o trądzik młodzieńczy