Trądzik zaskórnikowy - zaskórniki i leczenie adapalenem

Krótka odpowiedź

Nazwa dobrze oddaje charakter zmian. W tej odmianie trądziku na skórze przeważają zaskórniki, a nie bolesne grudki i krosty. Zwykle jest to łagodniejsza faza, ale nieleczona bywa uporczywa i u części osób przechodzi w postać zapalną, dlatego warto wiedzieć, jak sobie z nią radzić i kiedy potrzebna jest pomoc lekarza.

Czym jest trądzik zaskórnikowy

Trądzik zaskórnikowy to odmiana trądziku pospolitego, w której obrazie klinicznym dominują wykwity niezapalne, czyli zaskórniki. Skóra jest najczęściej tłusta, z rozszerzonymi porami i błyszczącą powierzchnią, a zmiany skupiają się w strefie T, obejmującej czoło, nos i brodę, choć pojawiają się też na policzkach, plecach i klatce piersiowej. Brak nasilonego stanu zapalnego odróżnia tę postać od trądziku grudkowo-krostkowego, w którym na pierwszy plan wysuwają się czerwone grudki i krosty.

Ta postać trądziku bywa lekceważona, bo zaskórniki rzadko bolą i nie wyglądają tak dramatycznie jak zmiany ropne. Problem w tym, że każdy zaskórnik jest potencjalnym punktem wyjścia zmiany zapalnej, gdy w zatkanym mieszku namnożą się bakterie. Dlatego leczenie trądziku zaskórnikowego to nie tylko kwestia estetyki, ale też zapobiegania cięższym postaciom w przyszłości.

Zaskórniki otwarte i zamknięte

Zaskórnik powstaje, gdy ujście mieszka włosowego zatyka się czopem z obumarłych komórek naskórka i łoju. W zależności od tego, czy ujście pozostaje otwarte, czy zostaje przykryte naskórkiem, wyróżniamy dwa rodzaje zaskórników.

Wbrew popularnemu przekonaniu ciemny kolor zaskórnika otwartego nie oznacza zabrudzenia skóry i nie zmyje się mocniejszym szorowaniem. Intensywne pocieranie i wysuszające kosmetyki zwykle pogarszają sprawę, bo dodatkowo drażnią skórę i nasilają produkcję łoju. Zaskórniki zamknięte bywają bardziej kłopotliwe, ponieważ zamknięte środowisko sprzyja namnażaniu bakterii i przejściu w grudkę.

Skąd się biorą zaskórniki

U podstaw trądziku zaskórnikowego leżą dwa nakładające się mechanizmy. Pierwszy to nadmierne, nieprawidłowe rogowacenie w ujściu mieszka włosowego, przez które komórki naskórka nie złuszczają się prawidłowo i zbijają w czop. Drugi to zwiększona produkcja łoju przez gruczoły łojowe, pobudzane między innymi przez androgeny, czyli hormony nasilające się w okresie dojrzewania. Połączenie nadmiaru łoju z zalegającymi komórkami tworzy najpierw niewidoczny mikrozaskórnik, a potem widoczny zaskórnik.

Na skłonność do zaskórników wpływają też predyspozycje rodzinne, wahania hormonalne, komedogenne, czyli zapychające pory kosmetyki, niektóre leki oraz mechaniczne drażnienie skóry. Wbrew obiegowym opiniom zaskórniki nie biorą się z braku higieny ani bezpośrednio z jedzenia czekolady, choć u części osób dieta o wysokim indeksie glikemicznym może nasilać zmiany. Zrozumienie tego mechanizmu tłumaczy, dlaczego skuteczne leczenie działa na rogowacenie i wydzielanie łoju, a nie na samo mycie.

Leczenie trądziku zaskórnikowego, rola adapalenu

W trądziku, w którym dominują zaskórniki, lekami pierwszego wyboru są retinoidy do stosowania miejscowego. Najczęściej wykorzystuje się adapalen, retinoid trzeciej generacji, który reguluje rogowacenie w ujściu mieszka i dzięki temu zmniejsza tworzenie nowych zaskórników, a dodatkowo działa przeciwzapalnie. To właśnie działanie na wczesnym etapie powstawania zmiany sprawia, że retinoidy tak dobrze sprawdzają się w postaci zaskórnikowej.

Adapalen nakłada się cienką warstwą raz na dobę, wieczorem, na oczyszczoną i osuszoną skórę objętą zmianami, a nie punktowo na pojedyncze wypryski. Efekty pojawiają się stopniowo, zwykle po kilku tygodniach regularnego stosowania, a na początku skóra może być przejściowo bardziej podrażniona i przesuszona. Dlatego w ciągu dnia ważne jest nawilżanie oraz ochrona przeciwsłoneczna, bo retinoid zwiększa wrażliwość skóry na słońce. Szczegółowo opisujemy to w poradniku adapalen krok po kroku.

• Retinoid miejscowy, jak adapalen, podstawa leczenia zaskórników; wymaga recepty.
• Nadtlenek benzoilu, działa przeciwbakteryjnie i wspomaga leczenie, dostępny również bez recepty.
• Kwas salicylowy i azelainowy, w preparatach pielęgnacyjnych i lekach, pomagają udrożnić ujścia mieszków.
• Antybiotyk miejscowy, jak klindamycyna, dokładany, gdy pojawia się wyraźny komponent zapalny.
• Izotretynoina, rozważana dopiero w ciężkim, opornym trądziku, gdy leczenie miejscowe nie wystarcza.

Wybór między preparatem miejscowym a leczeniem doustnym omawiamy szerzej w tekście tabletki czy maść na trądzik. W czystej postaci zaskórnikowej zwykle wystarcza leczenie miejscowe, a o doborze konkretnego preparatu i jego postaci decyduje lekarz.

Pielęgnacja i najczęstsze błędy

Dobra pielęgnacja wspiera leczenie, ale go nie zastąpi. Skórę z zaskórnikami warto myć delikatnym preparatem dwa razy dziennie, bez agresywnego szorowania, i nawilżać lekkim, niekomedogennym kremem. Kosmetyki i podkłady najlepiej wybierać z oznaczeniem niekomedogenny, żeby dodatkowo nie zatykać porów.

Najczęstszy błąd to samodzielne wyciskanie zaskórników. Wydaje się szybkim rozwiązaniem, ale grozi wprowadzeniem stanu zapalnego, przebarwieniami, a przy głębszych zmianach trwałymi bliznami. Drugi typowy błąd to przesuszanie skóry mocnymi kosmetykami w nadziei na szybszy efekt, co paradoksalnie nasila produkcję łoju. Leczenie trądziku zaskórnikowego wymaga cierpliwości, bo poprawę widać w skali tygodni, a nie dni.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Pojedyncze zaskórniki często udaje się opanować dobrą pielęgnacją i preparatami dostępnymi bez recepty. Konsultację warto rozważyć, gdy zaskórników jest dużo i utrzymują się mimo kilku tygodni starań, gdy zaczynają dołączać się zmiany zapalne, czyli grudki i krosty, albo gdy trądzik zostawia przebarwienia i blizny. To sygnał, że przydatne może być leczenie na receptę, na przykład retinoidem miejscowym.

Podczas konsultacji lekarz oceni charakter i nasilenie zmian, dotychczasową pielęgnację, przyjmowane leki i choroby współistniejące, a następnie zaproponuje leczenie dopasowane do sytuacji. Jeśli uzna, że wystawienie recepty jest medycznie uzasadnione, przepisze odpowiedni preparat. Nie warto na własną rękę sięgać po mocne leki ani kupować retinoidów z niepewnych źródeł poza systemem recept.

Najczęstsze pytania