Trądzik hormonalny - przyczyny i leczenie

Krótka odpowiedź

Nazwa bywa myląca. Praktycznie każdy trądzik ma jakiś związek z hormonami, ale mówiąc o trądziku hormonalnym, mamy zwykle na myśli zmiany u dorosłych, w których wpływ androgenów jest szczególnie wyraźny. To ważne, bo taka postać często słabo reaguje na samą pielęgnację i wymaga leczenia na receptę.

Skąd się bierze trądzik hormonalny

U podstaw trądziku pospolitego leżą cztery mechanizmy, które nakładają się w mieszku włosowym: nadprodukcja łoju, nieprawidłowe rogowacenie ujścia mieszka, namnażanie bakterii Cutibacterium acnes i stan zapalny. W trądziku hormonalnym motorem tego procesu są androgeny, czyli hormony takie jak testosteron, które pobudzają gruczoły łojowe do intensywniejszej pracy. Więcej łoju to więcej materiału na zaskórniki i sprzyjające środowisko dla zmian zapalnych.

Nie chodzi tylko o wysoki poziom androgenów we krwi. Czasem stężenia są prawidłowe, a skóra jest po prostu bardziej wrażliwa na ich działanie. Do częstych sytuacji sprzyjających trądzikowi hormonalnemu należą wahania hormonów w cyklu miesiączkowym, zespół policystycznych jajników (PCOS), okres dojrzewania oraz zmiany związane z odstawieniem lub zmianą antykoncepcji. U części osób znaczenie ma też stres i związane z nim hormony.

Jak rozpoznać trądzik hormonalny

Trądzik hormonalny ma kilka dość charakterystycznych cech, choć rozpoznanie zawsze potwierdza lekarz. Najczęściej dotyczy dorosłych kobiet, pojawia się lub utrzymuje po okresie dojrzewania i bywa oporny na standardowe leczenie miejscowe.

Jeśli trądzikowi towarzyszą inne objawy, jak nieregularne miesiączki, nadmierne owłosienie typu męskiego czy przerzedzenie włosów, może to sugerować zaburzenia hormonalne, na przykład PCOS. W takich przypadkach lekarz może zlecić dodatkową diagnostykę, żeby ustalić przyczynę, a nie tylko leczyć skórę.

Leczenie trądziku hormonalnego, od czego zaczyna lekarz

Leczenie prowadzi się schodkowo, dopasowując intensywność do nasilenia zmian. W łagodnych i umiarkowanych postaciach podstawą jest terapia miejscowa, którą w razie potrzeby uzupełnia się leczeniem doustnym.

• Retinoid miejscowy, jak adapalen, działa na zaskórniki i zapobiega powstawaniu nowych zmian.
• Antybiotyk miejscowy, jak klindamycyna, wygasza stan zapalny grudek i krost, często w połączeniu z innym składnikiem.
• Nadtlenek benzoilu, działa przeciwbakteryjnie i ogranicza ryzyko oporności, dlatego bywa łączony z antybiotykiem.
• Antybiotyk doustny, stosowany czasowo w bardziej zapalnym trądziku, zawsze razem z leczeniem miejscowym.
• Izotretynoina, doustny retinoid w ciężkim, opornym trądziku z ryzykiem blizn, gdy inne metody nie wystarczają.

W trądziku hormonalnym u kobiet, obok powyższych, lekarz może dołączyć leczenie działające na źródło problemu, czyli na wpływ androgenów. O tym w kolejnej sekcji. Więcej o wyborze między leczeniem miejscowym a doustnym piszemy w tekście tabletki czy maść na trądzik, co wybrać.

Terapia hormonalna, na czym polega

Terapia hormonalna dotyczy części kobiet i celuje w mechanizm, a nie tylko w objawy. Zmniejsza wpływ androgenów na gruczoły łojowe, przez co skóra produkuje mniej łoju. Najczęściej stosuje się złożone tabletki antykoncepcyjne zawierające progestagen o działaniu antyandrogennym. U wybranych pacjentek lekarz rozważa też spironolakton, stosowany w tym wskazaniu poza rejestracją, który blokuje działanie androgenów.

Obie opcje są dostępne wyłącznie na receptę i wymagają indywidualnej oceny, bo mają przeciwwskazania i wymagają uwzględnienia innych chorób oraz czynników ryzyka. Terapia hormonalna działa powoli, a wyraźną poprawę zwykle widać po kilku miesiącach, dlatego często łączy się ją na początku z leczeniem miejscowym. Nie jest to metoda dla mężczyzn ani rozwiązanie do stosowania na własną rękę.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Łagodne zmiany często udaje się opanować dobrą pielęgnacją i preparatami dostępnymi bez recepty. Warto jednak umówić konsultację, gdy trądzik jest nasilony, obejmuje bolesne guzki, zostawia blizny i przebarwienia albo nie ustępuje mimo kilku tygodni leczenia miejscowego. Sygnałem do wizyty są też objawy sugerujące podłoże hormonalne, jak nieregularne miesiączki, nadmierne owłosienie czy wypadanie włosów, bo mogą wymagać osobnej diagnostyki.

Podczas konsultacji lekarz oceni nasilenie i charakter zmian, dotychczasowe leczenie, przyjmowane leki i choroby współistniejące, a następnie zdecyduje o terapii dopasowanej do sytuacji. Jeśli uzna, że wystawienie recepty jest medycznie uzasadnione, przepisze odpowiedni lek. Nie warto samodzielnie sięgać po mocne leki doustne ani łączyć preparatów bez wiedzy lekarza, bo część kombinacji jest przeciwwskazana.

Najczęstsze pytania